Celiakia: dlaczego tak łatwo ją przeoczyć
Celiakia to przewlekła choroba autoimmunologiczna. U osób z celiakią gluten, czyli białko z pszenicy, żyta i jęczmienia, uszkadza kosmki jelita cienkiego. Jelito gorzej wchłania wtedy żelazo, witaminy i wapń. Dotyczy to ok. 1% ludzi, ale większość z nich nie ma diagnozy, bo objawy bywają nietypowe albo łagodne. Często latami są brane za „wrażliwy żołądek”, stres albo zespół jelita drażliwego.
Powyższy test pomaga uporządkować objawy i sprawdzić, czy warto porozmawiać z lekarzem o badaniu. Nie stawia diagnozy. Celiakię potwierdzają wyłącznie badania zlecone i ocenione przez lekarza.
Objawy celiakii u dorosłych i dzieci
Celiakia nie zawsze daje objawy jelitowe. U dorosłych często zaczyna się od zmęczenia lub anemii. Najczęściej zgłaszane objawy to:
- ze strony układu pokarmowego: bóle brzucha, wzdęcia, biegunki lub zaparcia, tłuste stolce, nudności;
- ogólne: przewlekłe zmęczenie, „mgła mózgowa”, bóle głowy, niezamierzona utrata masy ciała;
- w badaniach krwi: niedokrwistość z niedoboru żelaza, niedobory witaminy B12, D lub kwasu foliowego;
- skóra i jama ustna: nawracające afty, ubytki szkliwa, swędząca wysypka z pęcherzykami (choroba Duhringa);
- kości i hormony: osteopenia lub osteoporoza w młodym wieku, problemy z płodnością;
- u dzieci: słaby przyrost masy ciała i wzrostu, drażliwość, opóźnione dojrzewanie.
Więcej o tym, jak zmęczenie łączy się z celiakią, przeczytasz w artykule Zmęczenie, którego nie widać w wynikach.
Kto powinien zbadać się w kierunku celiakii
Wytyczne, m.in. brytyjskiego instytutu NICE (NG20), zalecają badanie nie tylko osobom z objawami. Badanie warto rozważyć także wtedy, gdy:
- ktoś z najbliższej rodziny (rodzic, rodzeństwo, dziecko) ma celiakię;
- chorujesz na cukrzycę typu 1 lub autoimmunologiczną chorobę tarczycy (np. Hashimoto);
- masz rozpoznany zespół jelita drażliwego (IBS);
- masz niewyjaśnioną anemię lub niedobory witamin;
- masz zespół Downa, zespół Turnera albo niedobór IgA.
Jak wygląda diagnostyka celiakii
Pierwszym krokiem jest badanie krwi: przeciwciała anty-tTG IgA oraz całkowite IgA. Drugi wynik jest potrzebny, bo przy niedoborze IgA test na przeciwciała może wyjść fałszywie ujemny. Jeśli wynik jest dodatni, lekarz zwykle kieruje na gastroskopię z pobraniem wycinków z jelita. Ostateczną diagnozę stawia lekarz, najczęściej gastroenterolog.
Najważniejsza zasada: nie odstawiaj glutenu przed badaniami. Bez glutenu w diecie przeciwciała spadają i wynik może być fałszywie ujemny. Jeśli już go ograniczasz, porozmawiaj z lekarzem, zanim zrobisz badanie.
Jak ta droga wygląda w praktyce, opisaliśmy z własnego doświadczenia: Diagnoza celiakii u dorosłego: co się zmienia.
Najczęstsze pytania
Czy test online może wykryć celiakię?
Nie. Test online pomaga ocenić, czy Twoje objawy i czynniki ryzyka uzasadniają badanie. Celiakię można rozpoznać wyłącznie na podstawie badań krwi i zwykle gastroskopii z biopsją, ocenionych przez lekarza.
Jakie badanie krwi zrobić w kierunku celiakii?
Podstawowe badanie to przeciwciała anty-tTG IgA (przeciwko transglutaminazie tkankowej) razem z oznaczeniem całkowitego IgA. Przy niedoborze IgA lekarz może zlecić inne przeciwciała, np. w klasie IgG.
Czy przed badaniem trzeba jeść gluten?
Tak. Badania są wiarygodne tylko wtedy, gdy gluten jest regularnie w diecie. Jeśli go odstawiłeś(-aś), lekarz może zalecić ponowne wprowadzenie glutenu na kilka tygodni przed badaniem, zwykle ok. 6. Nie rób tego na własną rękę.
Czy potrzebuję skierowania na badanie?
W prywatnym laboratorium badanie przeciwciał zrobisz bez skierowania. W ramach NFZ o skierowanie możesz poprosić lekarza rodzinnego. Zabierz ze sobą raport z tego testu, bo ułatwi rozmowę o objawach.
Czy mogę po prostu przejść na dietę bezglutenową i zobaczyć, czy pomoże?
Lepiej nie przed diagnozą. Poprawa na diecie nie odróżnia celiakii od innych przyczyn dolegliwości, a odstawienie glutenu utrudnia późniejsze badania. Najpierw badanie, potem dieta.
Mam celiakię w rodzinie, ale nie mam objawów. Czy się badać?
Tak, warto. U krewnych pierwszego stopnia ryzyko jest kilkukrotnie wyższe niż w populacji, a celiakia może przebiegać bezobjawowo i mimo to uszkadzać jelito. Porozmawiaj z lekarzem o badaniu przeciwciał.
Od rodziny, która sama żyje z celiakią
Zrobiliśmy ten test, bo sami przeszliśmy długą drogę do diagnozy. Po diagnozie najtrudniejsza bywa codzienność: obiad w pracy, wyjazd, szybki posiłek bez ryzyka. Dlatego przygotowujemy bezglutenowe dania gotowe: certyfikowane, bez lodówki, gotowe w kilka minut.
↑ Wróć do testuTreści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. W razie niepokojących objawów skonsultuj się z lekarzem.